De Ottho Gerhard Heldringstichting in Zetten is jarenlang een bekende naam geweest binnen de Nederlandse jeugdzorg. De instelling bood begeleiding en behandeling aan jongeren met ernstige gedragsproblemen, psychische klachten en ingewikkelde thuissituaties. Daarbij ging het vaak om jongeren voor wie eerdere of lichtere hulp niet voldoende was gebleken.
De officiële naam wordt regelmatig verkeerd geschreven als Otto Gerald Heldring Stichting. De juiste naam is Ottho Gerhard Heldringstichting, afgekort als OGH.
Tegenwoordig bestaat OGH niet meer als zelfstandige jeugdzorgorganisatie. De voormalige Ottho Gerhard Heldringstichting fuseerde per 1 januari 2021 met Pactum en ging verder onder de naam Stichting Pactum. De zorgactiviteiten in Zetten maken sindsdien onderdeel uit van deze grotere jeugdzorgorganisatie. as Ottho Gerhard Heldring?
Ottho Gerhard Heldring werd in 1804 geboren en was predikant, schrijver en maatschappelijk hervormer. Hij maakte deel uit van het Réveil, een negentiende-eeuwse christelijke beweging die geloof probeerde te verbinden met maatschappelijk werk.
Heldring zag dat vrouwen, meisjes en kinderen die in armoede leefden of maatschappelijk waren vastgelopen nauwelijks bescherming kregen. In Zetten richtte hij daarom verschillende opvang- en opvoedingsinstellingen op.
In 1848 opende hij Steenbeek, aanvankelijk bedoeld voor vrouwen en meisjes die uit de gevangenis kwamen of volgens de toenmalige maatschappelijke normen als ‘gevallen vrouwen’ werden gezien. Later volgden onder meer Talitha Kumi voor verwaarloosde kinderen, Bethel voor meisjes en een opleiding voor onderwijzeressen. n tijd was Heldring vooruitstrevend doordat hij niet alleen over armoede en maatschappelijke uitsluiting sprak, maar daadwerkelijk voorzieningen oprichtte. Tegelijkertijd moet zijn werk worden bekeken vanuit de normen van de negentiende eeuw. De opvang was sterk religieus en opvoedkundig gericht en ging uit van duidelijke ideeën over gehoorzaamheid, arbeid, zedelijkheid en goed gedrag.
Wat destijds als bescherming en heropvoeding werd gezien, kan vanuit een modern perspectief ook paternalistisch worden genoemd. De bewoners hadden waarschijnlijk veel minder inspraak en persoonlijke vrijheid dan tegenwoordig binnen de jeugdzorg wordt verlangd.
Wat was de Ottho Gerhard Heldringstichting?
De naam Ottho Gerhard Heldringstichting werd later verbonden aan een gespecialiseerde jeugdzorginstelling in Zetten. De instelling richtte zich vooral op jongeren met complexe gedragsproblemen, psychiatrische problemen en problemen binnen het gezin of de sociale omgeving.
OGH bood onder andere:
- crisisopvang;
- diagnostisch onderzoek;
- psychologische en psychiatrische behandeling;
- begeleiding bij gedragsproblemen;
- ondersteuning van ouders en gezinnen;
- residentiële behandeling;
- onderwijs en dagbesteding;
- voorbereiding op terugkeer naar huis;
- begeleiding naar zelfstandigheid;
- gesloten jeugdhulp, ook wel JeugdzorgPlus genoemd.
Het uitgangspunt was dat jongeren zo veel mogelijk in hun eigen omgeving geholpen moesten worden. Wanneer dit vanwege ernstige veiligheidsrisico’s niet mogelijk was, kon een tijdelijke opname noodzakelijk zijn. De historische doelgroep bestond vooral uit jongeren vanaf ongeveer twaalf jaar met meervoudige en complexe problemen. ge organisatie Pactum biedt breder hulp aan kinderen, jongeren en gezinnen. Jongeren kunnen, afhankelijk van de hulpvorm, tot ongeveer 27 jaar ondersteuning krijgen. Pactum biedt onder meer ambulante hulp, diagnostiek, gezinsbehandeling, pleegzorg, gezinshuizen, residentiële begeleiding en specialistische jeugdhulp. wie is de hulp bedoeld?
De zorg is niet bedoeld voor jongeren die alleen tijdelijk moeilijk gedrag vertonen of bijvoorbeeld een conflict met hun ouders hebben. Het gaat meestal om situaties waarin verschillende problemen tegelijkertijd spelen.
Een jongere kan bijvoorbeeld te maken hebben met:
- ernstige agressie of woede-uitbarstingen;
- trauma’s of misbruik;
- zelfbeschadiging of suïcidaal gedrag;
- psychiatrische klachten;
- problemen met gezag en grenzen;
- herhaald weglopen;
- criminaliteit of risicovol gedrag;
- een onveilige thuissituatie;
- vastlopen op school;
- problemen met sociale contacten;
- meerdere mislukte hulpverleningstrajecten.
Ook ouders en andere gezinsleden worden waar mogelijk bij de behandeling betrokken. Gedrag ontstaat namelijk vrijwel nooit volledig los van de omgeving. Problemen in een gezin kunnen worden beïnvloed door armoede, psychische klachten, huiselijk geweld, schulden, verslaving, scheiding, verlies, beperkte opvoedvaardigheden of een gebrek aan passende ondersteuning.
Een goede behandeling moet daarom verder kijken dan alleen het gedrag van de jongere. Alleen zeggen dat een jongere ‘lastig’ of ‘onhandelbaar’ is, doet geen recht aan de voorgeschiedenis en de omstandigheden waarin dat gedrag is ontstaan.
Wat is JeugdzorgPlus?
Een deel van de zorg in Zetten valt of viel onder JeugdzorgPlus. Dit is een vorm van gesloten jeugdhulp voor jongeren bij wie ernstige risico’s bestaan en bij wie lichtere hulp niet voldoende bescherming biedt.
Een jongere kan niet zomaar door een ouder, school of hulpverlener in een gesloten instelling worden geplaatst. Daarvoor is een machtiging van de kinderrechter nodig. esloten jeugdhulp kunnen maatregelen worden gebruikt die de vrijheid van een jongere beperken. Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat een jongere de locatie niet zelfstandig mag verlaten of dat bepaalde activiteiten alleen onder begeleiding plaatsvinden.
Het doel daarvan is veiligheid en behandeling. Tegelijkertijd is dit precies het onderdeel van de jeugdzorg dat kritisch gevolgd moet worden. Het beperken van de vrijheid van een minderjarige is een zeer ingrijpende maatregel. Het mag nooit worden gebruikt omdat een organisatie onvoldoende personeel heeft, omdat algemene regels eenvoudiger zijn of omdat individueel maatwerk te veel tijd kost.
Vrijheidsbeperking moet aantoonbaar noodzakelijk, tijdelijk en proportioneel zijn. Bovendien moet steeds worden onderzocht of een minder ingrijpend alternatief mogelijk is.
De positieve betekenis van de instelling
Ondanks de kritiek op gesloten jeugdzorg vervullen specialistische instellingen een belangrijke functie. Sommige jongeren bevinden zich in een situatie waarin zij zichzelf of anderen ernstig in gevaar brengen. Thuis wonen kan tijdelijk onmogelijk zijn en reguliere ambulante hulp kan onvoldoende bescherming bieden.
Een gespecialiseerde instelling kan dan zorgen voor:
- directe veiligheid;
- een vaste dagstructuur;
- toegang tot gedragswetenschappers en andere behandelaars;
- observatie en diagnostiek;
- ondersteuning bij onderwijs;
- intensieve begeleiding;
- rust voor het gezin;
- voorbereiding op terugkeer naar huis of zelfstandig wonen.
De medewerkers die dagelijks met deze jongeren werken, hebben vaak een ingewikkelde opdracht. Zij moeten veiligheid bieden zonder de jongere uitsluitend als risico te behandelen. Ze moeten grenzen stellen en tegelijkertijd vertrouwen opbouwen. Ook krijgen ze te maken met agressie, wantrouwen, trauma, crisissituaties en soms zeer complexe gezinsverhoudingen.
Dat vraagt om deskundigheid, geduld en voldoende personeel. Veel jeugdzorgmedewerkers zetten zich intensief in voor jongeren die door andere onderdelen van het zorgsysteem al meerdere keren zijn doorverwezen of afgewezen.
Pactum probeert daarnaast meer kinderen thuis of in een zo huiselijk mogelijke omgeving te laten opgroeien. De organisatie werkt met ambulante hulp, pleeggezinnen, zorggezinnen, gezinshuizen en kleinschaligere woonvormen. Dat past bij de landelijke beweging om grote gesloten instellingen af te bouwen en hulp dichter bij het gezin te organiseren. hte kritiek op het verleden
Een evenwichtig verhaal betekent niet dat ernstige tekortkomingen moeten worden verzwegen.
In 2018 publiceerden meerdere inspecties een onderzoek naar een calamiteit waarbij een jongere tijdens een wegloopactie om het leven kwam. De jongere verbleef bij OGH en volgde onderwijs bij VSO De Brouwerij.
De inspecties concludeerden dat de instelling en de school de risico’s rond de schoolgang wel herkenden, maar in de praktijk onvoldoende naar deze risico’s handelden. Afspraken over toezicht werden niet voldoende nagekomen. De inspecties spraken bovendien twijfel uit over de verbeterkracht en het interne toezicht van de betrokken organisaties. Pas na meerdere interventies werden voldoende maatregelen genomen om de risico’s beter te beperken. clusie is ernstig. Bij jongeren die juist vanwege veiligheidsrisico’s in een beschermde omgeving verblijven, moeten afspraken tussen behandelaren, groepsleiding en onderwijs volledig duidelijk zijn. Onduidelijkheid over verantwoordelijkheden kan grote gevolgen hebben.
Het positieve punt is dat er uiteindelijk verbetermaatregelen zijn doorgevoerd en dat de samenwerking en communicatie volgens het vervolgtoezicht verbeterden. Maar verbetering na een calamiteit neemt niet weg dat eerder onvoldoende is gehandeld.
Verscherpt toezicht in 2024 en 2025
Ook onder de huidige organisatie Pactum bleven er aandachtspunten bestaan.
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd stelde de JeugdzorgPlus-locaties van Pactum in Zetten en Deurne vanaf december 2024 onder verscherpt toezicht. Aanleiding waren tekortkomingen die volgens de inspectie een direct risico konden vormen voor de kwaliteit en veiligheid van de hulp.
Het ging binnen de onderzochte JeugdzorgPlus-sector onder meer om:
- te grote leefgroepen;
- algemene vrijheidsbeperkende huisregels;
- het insluiten van jongeren op hun slaapkamer;
- veilige afzonderingsruimten die niet aan alle eisen voldeden.
De inspectie benadrukte dat vrijheidsbeperkende maatregelen niet standaard voor een hele groep mogen gelden, maar alleen na een individuele afweging mogen worden toegepast. 2025 werd het verscherpt toezicht op de locaties van Pactum beëindigd. Volgens Pactum waren de groepen teruggebracht tot maximaal zes jongeren, waren huisregels samen met jongeren herzien en hoefden jongeren in Zetten ’s nachts niet meer te worden ingesloten doordat een pedagogisch medewerker aanwezig was. Ook werden aanpassingen gedaan aan de afzonderlijke veilige ruimte. belangrijke en concrete verbeteringen. Het laat zien dat toezicht effect kan hebben en dat een organisatie haar werkwijze kan aanpassen.
Er is echter ook een belangrijke nuance. De IGJ gaf aan dat zij enkele geplande controles op locatie niet uitvoerde vanwege mogelijke wijzigingen in de Jeugdwet. De beëindiging van het verscherpt toezicht mag daarom niet worden uitgelegd als bewijs dat iedere discussie over gesloten jeugdzorg is opgelost. ten jeugdzorg blijft een moeilijk dilemma
De fundamentele vraag is niet alleen of een instelling zich aan regels houdt. De bredere vraag is of gesloten jeugdzorg jongeren op de lange termijn daadwerkelijk helpt.
Een jongere uit een onveilige situatie halen kan noodzakelijk zijn. Maar een verblijf achter gesloten deuren kan ook nieuwe schade veroorzaken. Jongeren kunnen zich opgesloten, machteloos of niet gehoord voelen. Bovendien bestaat het risico dat normaal gedrag na trauma vooral wordt behandeld als ongehoorzaamheid of een veiligheidsprobleem.
In juli 2026 kondigde de Rijksoverheid excuses en een hersteltraject aan voor jongeren die in de gesloten jeugdhulp niet altijd de zorg en bescherming ontvingen die zij nodig hadden. Die erkenning gaat over de sector als geheel en betekent niet automatisch dat iedere instelling of medewerker verkeerd heeft gehandeld. Het onderstreept wel dat de ervaringen van voormalige bewoners serieus moeten worden genomen. ugdzorg moet daarom niet alleen vragen: “Hoe houden we deze jongere onder controle?” De belangrijkste vraag moet zijn: “Wat heeft deze jongere nodig om zich veilig te voelen, te herstellen en uiteindelijk zonder gedwongen zorg verder te kunnen?”
Jongeren moeten werkelijk worden gehoord
Pactum heeft jongerenraden en een cliëntenraad. In december 2025 werd in Zetten een nieuwe medezeggenschapsregeling ondertekend, waarmee de rol van jongeren, ouders en pleegouders formeel werd versterkt. ositief, maar medezeggenschap moet meer zijn dan een vergadering, formulier of beleidsdocument. Jongeren moeten ook invloed ervaren op hun dagelijks leven, behandeling, huisregels en toekomstplan.
Daarbij moet duidelijk zijn:
- hoe jongeren een klacht kunnen indienen;
- waar zij een onafhankelijke vertrouwenspersoon vinden;
- waarom een bepaalde maatregel wordt toegepast;
- hoe lang een beperking duurt;
- wanneer een beslissing opnieuw wordt beoordeeld;
- hoe ouders of andere vertrouwenspersonen worden betrokken;
- welke mogelijkheden er zijn om bezwaar te maken.
Juist jongeren in een gesloten omgeving bevinden zich in een afhankelijke positie. Zij kunnen bang zijn dat kritiek gevolgen heeft voor hun behandeling, verlof of relatie met begeleiders. Een organisatie moet daarom actief laten zien dat kritiek niet wordt bestraft, maar wordt gebruikt om de zorg te verbeteren.
Financiële en personele druk mogen geen zorgbeleid bepalen
Jeugdzorginstellingen hebben te maken met personeelstekorten, hoge werkdruk, ingewikkelde aanbestedingen en financiële onzekerheid. Die omstandigheden zijn niet alleen de verantwoordelijkheid van afzonderlijke medewerkers of organisaties. Gemeenten en de landelijke overheid dragen eveneens verantwoordelijkheid voor voldoende financiering en een stabiel zorglandschap.
Toch mogen financiële en organisatorische problemen nooit worden afgewenteld op jongeren.
Een te grote groep kan goedkoper zijn, maar biedt minder individuele aandacht. Een gesloten kamerdeur kan organisatorisch eenvoudiger lijken, maar beperkt de vrijheid van een jongere. Veel wisselende medewerkers kunnen roosters vullen, maar maken het moeilijk om een vertrouwensband op te bouwen.
Voor jongeren met trauma en hechtingsproblemen zijn continuïteit, voorspelbaarheid en betrouwbare relaties essentieel. Een zorgorganisatie moet daarom niet alleen rapporteren hoeveel plaatsen beschikbaar zijn, maar ook inzicht geven in personeelsverloop, behandelresultaten, incidenten, klachten en ervaringen van jongeren.
Een instelling met waarde én verantwoordelijkheid
De Ottho Gerhard Heldringstichting heeft een lange geschiedenis. Wat in de negentiende eeuw begon als religieus geïnspireerde opvang, ontwikkelde zich tot specialistische jeugdzorg voor jongeren met zeer complexe problemen. Sinds 2021 valt deze zorg onder Pactum.
De organisatie en haar voorgangers hebben jongeren beschermd, behandeld en geholpen bij een nieuwe start. Medewerkers verrichten vaak zwaar en waardevol werk. De ontwikkeling naar kleinere groepen, meer gezinsgerichte hulp, minder insluiting en meer medezeggenschap verdient erkenning.
Tegelijkertijd zijn er terechte kritische vragen. Inspectierapporten hebben laten zien dat toezicht, samenwerking, huisregels en vrijheidsbeperkende maatregelen niet altijd voldoende op orde waren. De geschiedenis van de gesloten jeugdzorg laat bovendien zien dat goede bedoelingen alleen niet genoeg zijn.
Een instelling die werkt met kwetsbare jongeren moet voortdurend kunnen uitleggen:
- waarom een behandeling noodzakelijk is;
- waarom een beperking wordt toegepast;
- hoe de rechten van jongeren worden beschermd;
- welke resultaten worden bereikt;
- wat er met klachten en negatieve ervaringen gebeurt;
- hoe wordt voorkomen dat fouten zich herhalen.
De belangrijkste maatstaf is uiteindelijk niet de naam van de organisatie, het aantal beschikbare behandelplaatsen of de kwaliteit van beleidsdocumenten. De werkelijke maatstaf is of jongeren zich veilig en serieus genomen voelen en na hun behandeling meer perspectief hebben dan ervoor.
OGH Zetten
De voormalige Ottho Gerhard Heldringstichting in Zetten vervulde en vervult via Pactum een belangrijke rol voor jongeren en gezinnen die met zeer complexe problemen te maken hebben. Specialistische en soms gesloten hulp kan in uitzonderlijke situaties noodzakelijk zijn om ernstige risico’s te beperken.
Maar gesloten jeugdzorg vraagt om maximale zorgvuldigheid. Jongeren leveren een groot deel van hun vrijheid en zelfstandigheid in. Daartegenover moet een organisatie aantoonbaar veilige, deskundige, menswaardige en effectieve hulp bieden.
De verbeteringen bij Pactum zijn positief. Tegelijkertijd blijft onafhankelijke controle noodzakelijk. Juist een organisatie die zegt jongeren te beschermen, moet openstaan voor kritiek van inspecties, ouders, medewerkers en vooral van de jongeren zelf.