Overheid Aansprakelijk Stellen

De overheid aansprakelijk stellen voor een fout die jou schade heeft berokkend, is een recht dat elke burger heeft. De overheid staat boven niemand als het gaat om aansprakelijkheid voor onrechtmatig handelen. In dit artikel leggen we je uit wanneer je de overheid aansprakelijk kunt stellen, hoe je de procedure start en wat je kunt verwachten.

Wanneer kun je de overheid aansprakelijk stellen?

Je kunt de overheid aansprakelijk stellen als een overheidsinstantie onrechtmatig heeft gehandeld en jij daardoor schade hebt geleden. Onrechtmatig handelen van de overheid kan bestaan uit: het nemen van een besluit dat later door de rechter wordt vernietigd, het maken van een fout bij de uitvoering van een wettelijke taak, of het schenden van een wettelijke verplichting.

Bovendien kan de overheid aansprakelijk zijn voor schade als gevolg van rechtmatig handelen — dat heet nadeelcompensatie. Als de overheid een maatregel neemt die op zichzelf wettelijk is toegestaan, maar die jou onevenredig veel schade berokkent, dan heb je recht op compensatie. Denk aan schade door overheidswerkzaamheden, bestemmingsplanwijzigingen of andere besluiten die je bezit of inkomen treffen.

De onrechtmatige daad van de overheid

De aansprakelijkheid van de overheid is gebaseerd op artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek, dat handelt over de onrechtmatige daad. De overheid handelt onrechtmatig als zij een besluit neemt dat in strijd is met de wet, als zij handelt in strijd met haar eigen beleid, of als zij de algemene beginselen van behoorlijk bestuur schendt.

Een klassiek voorbeeld is een besluit dat door de rechter wordt vernietigd: als de rechter vaststelt dat het besluit onrechtmatig was, en jij hebt daardoor schade geleden, dan is de overheid in beginsel aansprakelijk voor die schade. De vernietiging van het besluit is het bewijs van de onrechtmatigheid. Je hoeft de onrechtmatigheid dan niet apart aan te tonen in de aansprakelijkheidsprocedure.

Hoe stel je de overheid aansprakelijk?

De eerste stap om de overheid aansprakelijk te stellen is het sturen van een aansprakelijkstelling. Dat is een schriftelijk document waarin je de overheid informeert dat jij haar aansprakelijk stelt voor de schade die je hebt geleden door haar onrechtmatige handelen. In de aansprakelijkstelling beschrijf je de schade, de oorzaak en het bedrag dat je vordert.

Stuur de aansprakelijkstelling aangetekend naar het juiste overheidsorgaan. Die stelling is ook van belang voor de verjaring: de verjaringstermijn van vijf jaar begint te lopen op het moment dat je de schade en de aansprakelijke partij kent. Door een aansprakelijkstelling te sturen, stuit je de verjaring en voorkom je dat je recht op schadevergoeding verloopt.

De schadevergoedingsprocedure

Als de overheid de aansprakelijkstelling afwijst of niet reageert, kun je een schadevergoeding eisen via de rechter. Afhankelijk van de aard van de schade kun je dat via de bestuursrechtelijke of de civiele weg doen. Als er al een bestuursrechtelijke procedure loopt, kun je de schadeclaim daarin meenemen. Als er geen bestuursrechtelijke procedure is, dien je een civiele procedure te starten.

In de civiele procedure dagvaardt je de overheid voor de civiele rechter. De rechter beoordeelt of de overheid onrechtmatig heeft gehandeld, of er een causaal verband is met de schade en of de schade toewijsbaar is. Als de rechter in jouw voordeel beslist, veroordeelt hij de overheid tot het betalen van schadevergoeding.

Welke schade kun je verhalen?

Als je de overheid aansprakelijk stelt, kun je diverse soorten schade verhalen. Ten eerste vermogensschade: directe financiële schade zoals gederfde inkomsten, betaalde kosten of waardevermindering van bezittingen. Ten tweede kosten voor juridische bijstand die je hebt moeten maken. Ten derde, in ernstige gevallen, immateriële schade (smartengeld) als je door het onrechtmatig handelen van de overheid ernstige psychische schade of ander leed hebt geleden.

Bovendien kun je in bepaalde gevallen aanspraak maken op wettelijke rente over de schadevergoeding, te berekenen vanaf het moment dat de schade is geleden. Die rente compenseert jou voor het feit dat je het geld gedurende een bepaalde periode niet ter beschikking had.

Bewijslast bij aansprakelijkheid van de overheid

Als je de overheid aansprakelijk stelt, ligt de bewijslast doorgaans bij jou. Je moet aantonen dat de overheid onrechtmatig heeft gehandeld, dat jij schade hebt geleden en dat er een causaal verband is tussen het onrechtmatig handelen en de schade. Dat bewijs verzamelen is soms lastig, maar essentieel voor een succesvolle aansprakelijkheidsclaim.

Bewaar alle relevante documenten: beschikkingen, correspondentie, facturen, loonstroken en andere bewijzen van de schade. Als de onrechtmatigheid al is vastgesteld in een bestuursrechtelijke procedure (door vernietiging van het besluit), is de bewijslast voor de aansprakelijkheid een stuk lichter: je hoeft dan alleen nog de schade en het causale verband aan te tonen.

Nadeelcompensatie: bijzondere aansprakelijkheidsvorm

Een bijzondere vorm van aansprakelijkheid van de overheid is nadeelcompensatie. Die is van toepassing als de overheid rechtmatig handelt — een besluit neemt dat wettelijk is toegestaan — maar jij daardoor onevenredig veel schade lijdt. In dat geval hoef je de onrechtmatigheid niet aan te tonen; je moet alleen aantonen dat de schade abnormaal en speciaal is.

Abnormale schade is schade die buiten het normale maatschappelijke risico valt. Speciale schade is schade die onevenredig bij jou terecht is gekomen in vergelijking met anderen. Als aan beide vereisten is voldaan, heb je recht op nadeelcompensatie. Dien daarvoor een verzoek in bij het betreffende bestuursorgaan.

Hulp bij het aansprakelijk stellen van de overheid

Het aansprakelijk stellen van de overheid is een complex juridisch traject dat professionele begeleiding vereist. Een advocaat gespecialiseerd in overheidsaansprakelijkheid kan jou begeleiden bij elke stap van de procedure: van het opstellen van de aansprakelijkstelling tot het voeren van de civiele procedure. De kosten van een advocaat zijn in de meeste gevallen verhaalbaar als je in het gelijk wordt gesteld.

Het Juridisch Loket biedt gratis eerste hulp en kan je doorverwijzen naar de juiste specialist. Wacht niet te lang met het indienen van een aansprakelijkstelling, want de verjaringstermijn tikt. Neem vandaag nog contact op en claim de schadevergoeding die je toekomt.

Collectieve acties tegen de overheid

In sommige gevallen hebben meerdere burgers dezelfde problemen met dezelfde overheidsinstantie. In dat geval is een collectieve actie een optie. Belangenorganisaties, stichtingen of groepen burgers kunnen gezamenlijk de overheid aansprakelijk stellen voor schade die een groep heeft geleden. Collectieve acties zijn krachtiger dan individuele claims, omdat ze meer aandacht genereren en de overheid onder grotere druk zetten.

Het toeslagenschandaal is een voorbeeld van een situatie waarbij collectieve actie heeft bijgedragen aan de erkenning van de fouten door de overheid. Als jij denkt dat er meer mensen zijn in jouw situatie, overweeg dan contact op te nemen met een belangenorganisatie of advocaat die gespecialiseerd is in collectieve acties. Samen sta je sterker in de strijd tegen onrechtmatig overheidsoptreden.

Aansprakelijkheid bij gebrekkige wetgeving

In sommige gevallen is de overheid aansprakelijk niet vanwege een fout in de uitvoering, maar vanwege gebrekkige of onrechtmatige wetgeving. Als een wet onverenigbaar blijkt met Europees recht of met de Nederlandse Grondwet, en jij hebt schade geleden door de toepassing van die wet, dan kan de staat aansprakelijk zijn.

Aansprakelijkheid bij gebrekkige wetgeving is een complex juridisch terrein. De Hoge Raad heeft in diverse arresten de voorwaarden uitgewerkt waaronder de staat aansprakelijk kan zijn voor onrechtmatige wetgeving. Als je vermoedt dat jouw schade is veroorzaakt door onrechtmatige wetgeving, is het raadzaam om een advocaat gespecialiseerd in staatsaansprakelijkheid te raadplegen. Dit is een specialistisch terrein dat diepgaande kennis vereist van zowel nationaal als Europees recht.