Goed bestuur in de zorgsector is een essentiële randvoorwaarde voor het leveren van veilige en kwalitatieve zorg. De IGJ controleert actief of bestuurders en toezichthoudende organen hun verantwoordelijkheid nemen. Tekortschietend bestuur is een van de meest voorkomende oorzaken van structurele problemen in zorginstellingen.
Wat verstaat de IGJ onder goed bestuur in de zorgsector?
De IGJ hanteert vier kernprincipes bij de beoordeling van goed bestuur in de zorgsector. Ten eerste moet een bestuur de kwaliteit en veiligheid van zorg actief sturen en bewaken. Ten tweede dienen bestuurders verantwoording af te leggen aan de raad van toezicht en andere stakeholders.
Ten derde verwacht de IGJ dat bestuurders beschikken over voldoende kennis van de zorgpraktijk. Ten vierde moet er sprake zijn van een open en transparante cultuur waarin medewerkers signalen kunnen melden. Deze vier principes vormen de basis van goed bestuur.
Rol van de raad van toezicht
Een sterke raad van toezicht is onmisbaar voor goed bestuur in de zorgsector. De raad controleert het functioneren van de bestuurder en spreekt hem of haar aan op resultaten. Bovendien adviseert de raad bij strategische beslissingen die van invloed zijn op de kwaliteit van zorg.
De IGJ kan ook de raad van toezicht aanspreken wanneer goed bestuur ontbreekt. Een passieve of niet-kritische raad van toezicht wordt beschouwd als een risico voor de kwaliteit en veiligheid van zorg binnen de instelling.
Bestuurscultuur en veilig melden
Goed bestuur in de zorgsector vereist een cultuur waarin medewerkers onveilige situaties kunnen melden zonder angst voor represailles. Bestuurders die een dergelijke cultuur stimuleren, bevorderen actief de kwaliteit en veiligheid van de instelling.
De IGJ kijkt tijdens inspecties naar de aanwezigheid van klachten- en meldingssystemen en hoe deze worden gebruikt. Weinig meldingen zijn niet per se een goed teken: het kan ook betekenen dat de meldcultuur te zwak is.
Financieel beheer en goed bestuur
Goed financieel beheer maakt deel uit van goed bestuur in de zorgsector. Bestuurders zijn verantwoordelijk voor een gezonde financiële situatie. Financiële problemen kunnen directe gevolgen hebben voor de kwaliteit van zorg, bijvoorbeeld door bezuinigingen op personeel of hulpmiddelen.
De IGJ werkt samen met de NZa wanneer financiële risico’s de kwaliteit van zorg dreigen te schaden. Samen zorgen ze ervoor dat financieel wanbeleid tijdig wordt gesignaleerd en aangepakt.
Gevolgen van slecht bestuur in de zorgsector
Wanneer goed bestuur ontbreekt, heeft dat directe gevolgen voor de zorg. Medewerkers werken zonder heldere kaders, risico’s worden niet tijdig gesignaleerd en verbeteringen blijven uit. Dit leidt tot onveilige situaties voor patiënten en cliënten.
De IGJ kan bij aantoonbaar slecht bestuur directe maatregelen opleggen aan de bestuurder of de raad van toezicht. In ernstige gevallen kan dit leiden tot verplichte vervanging van bestuurders of zelfs sluiting van een instelling.